Deze website maakt gebruik van cookies om je een betere online ervaring te bieden. Door deze website te gebruiken of deze melding te sluiten, ga je akkoord met ons cookiebeleid.
NL
  • AU
  • CA
  • CN
  • DE
  • JP
  • KR
  • NL
  • UK
  • US
  • MX

Hoe een klein nationaal park in Alberta helpt de bizon te redden

Michael Hingston

Travel Alberta

Sep 26, 2017 - Leestijd 13 minuten

Het is een frisse, bewolkte morgen in februari in een afgelegen vallei aan de oostelijke rand van Banff National Park. Op de grond staan vijf verbouwde scheepscontainers te trillen. Er zitten groepjes prairiebizons in, drie of vier per container, dus niet hutjemutje. In totaal zijn het er 16. De bizons hebben elk een oormerk met een nummer in hun oor en een speciale halsband rond hun nek. Rond de hoorns zijn stukken rubber getapet om te voorkomen dat ze elkaar per ongeluk verwonden.

Buiten staat een team van Parks Canada-medewerkers in bosgroene jassen en mutsen te wachten op het signaal. Dat komt al snel en dan gaan de containers open. “Dit is het moment waarop iedereen heeft gewacht”, zegt Karsten Heuer, de parkbioloog die het project leidt. Plotseling wordt de stilte verbroken door een rommelend geluid en denderen duizenden kilo’s aan spieren en vacht het grasland op. Het einde van een tijdperk: na een pijnlijke afwezigheid van meer dan een eeuw is de wilde bizon terug in het oudste nationale park van Canada.


TERUGKEER VAN DE WILDE BIZON

Het heeft jaren van voorbereiding gekost, maar de luidruchtige vrijlating van wilde bizons in Banff National Park zou wel eens een keerpunt kunnen zijn.

Je zou ook kunnen zeggen dat het verhaal van de bizons nog veel eerder is begonnen. Twintig jaar geleden om precies te zijn. Toen besloot de gemeente Banff om na honderd jaar eindelijk het omheinde bizonveld daar weg te halen. De kudde op dit veld was alleen bedoeld om naar te kijken. Ze zaten niet in hun natuurlijke omgeving, waren beschermd tegen roofdieren en moesten worden bijgevoerd met hooi. Maar het waren wel bizons. Pas toen medewerkers ontdekten dat het veld de bewegingsvrijheid van andere wilde dieren in de weg stond, werd besloten om het definitief weg te halen.

Maar het echte verhaal van deze bizons begint aan het eind van de 19e eeuw. Europeanen hadden de soort, waarvan er voorheen tientallen miljoenen over het continent zwierven, door overbejaging bijna uitgeroeid. Voor veel inheemse volkeren waren prairiebizons van immens praktisch en spiritueel belang, maar binnen één generatie werd de soort vrijwel van de kaart geveegd.

Juist toen het er echt heel slecht uitzag, kwam het keerpunt. Ondanks eerder gebrek aan belangstelling voor de bizon ontpopte Elk Island National Park zich aan het begin van de twintigste eeuw tot de redder in de nood. Het park iets ten oosten van Edmonton hielp de soort voor uitsterven te behoeden en nieuwe kuddes te introduceren op verschillende plekken in en buiten Canada.


Aan het begin van de twintigste eeuw verwelkomde Elk Island National Park in de buurt van Edmonton enkele exemplaren van de bijna uitgestorven bizon uit het Flathead Indian Reservation. Sindsdien heeft het fokprogramma van het park ervoor gezorgd dat deze dieren op verschillende plekken in de wereld opnieuw zijn geïntroduceerd.

Noel Hendrickson

Elk Island National Park wordt dan wel gezien als een van de verborgen juweeltjes van Alberta, het park trekt steeds meer internationale toeristen. Wie wil zich niet vergapen aan de honderden prairie- en bosbizons, de talloze wapiti’s en de meer dan 250 vogelsoorten die er leven? In de winter kun je er schaatsen op het schilderachtige Astotin Lake. In de zomer kun je op meer dan 60 plaatsen in het park kamperen, bijvoorbeeld in oTENTiks, de nieuwe tent-blokhutten. Maar voor enkele van de meest iconische dieren van het continent kun je er het hele jaar door terecht. Eigenlijk is de aanvankelijke situatie van het park in één woord samen te vatten: omheining.

Aan het einde van de twintigste eeuw was de wilde bizon vrijwel volledig uitgestorven. Daarop besloot de Canadese regering een aantal van de overgebleven dieren te kopen van boeren in de Verenigde Staten en naar het noorden te brengen. Aan de noordkant van de grens deed zich alleen een probleem voor. Het idee was om de bizons uit te zetten in Buffalo National Park, bij het stadje Wainwright in centraal-oostelijk Alberta. Alleen was de omheining daar nog niet af. Elk Island National Park was al wel volledig omheind en lag bovendien in de buurt van het stadje Lamont, dat een treinstation had. Daarom werden de bizons als noodoplossing eerst naar dat park gebracht, dat toen vooral een wapitireservaat was (vandaar de naam: het Engelse woord voor wapiti is ‘elk’). Tegen de tijd dat Buffalo National Park eindelijk zijn omheining op orde had, werd besloten dat 50 van de bizons voorgoed in Elk Island National Park zouden blijven.

Slechts enkele tientallen jaren later, in de jaren 40, sloot Buffalo National Park zijn deuren en kwam het land in handen van het federale Department of National Defence. Om zijn positie als hét bizonpark te versterken, kocht Elk Island National Park 25 jaar later nog een kudde. Dit keer waren het bosbizons, de grotere en zeldzamere ondersoort. Deze bizons werden uitgezet in Wood Buffalo National Park, aan de noordelijke rand van de provincie. Om de kuddes uit elkaar te houden, besloten de medewerkers van Elk Island National Park om Highway 16 als afscheiding te gebruiken. De weg liep toch al midden door het park. Nog altijd leven kuddes strikt gescheiden: de prairiebizons aan de noordkant en de bosbizons in het zuiden. Zoals de meeste inwoners van Edmonton ben ik al heel vaak langs Elk Island National Park gereden. Toch geloof ik niet dat ik ooit zal wennen aan de opwinding die ik voel als ik langs het toegangsbord van het park rijd en die grote koppen tevoorschijn komen uit de struiken. Het is alsof ze me persoonlijk welkom willen heten in hun domein, en vandaag doen ze dat ook weer.

BIZONS GEBOREN IN BANFF

Voor de verhuizing uit Elk Island werd een groep drachtige bizonvrouwtjes gekozen. Kort na hun aankomst in Banff kregen ze kalfjes en zorgden zo voor een nieuwe generatie dieren in het park.

De bizon is echt het hart en de ziel van wie we zijn Kurt Buffalo, opperhoofd van de Samson Cree Nation

KURT BUFFALO, CHIEF OF THE SAMSON CREE NATION

“Het zijn bijzonder intelligente dieren”, zegt Heuer, terwijl hij bewonderend in de verte kijkt. “Ze zijn erg gevoelig en ontvankelijk, en dat vind ik prachtig.

Ze kunnen tot wel duizend kilo wegen, maar als ze beginnen te hollen, lijken ze zo licht als een gazelle. Ze hebben een zekere gratie en tegelijkertijd stralen ze een enorme kracht uit.” Heuer weet wel het een en ander over wilde dieren. Als bioloog en doorgewinterd buitenmens heeft hij in 2007 een documentaire gemaakt voor de National Film Board. Samen met zijn vrouw en hun tweejarige zoon doorkruiste hij een groot deel van het land op zoek naar de beroemde Canadese natuurschrijver Farley Mowat.

Toch is Heuer nog altijd onder de indruk van de bizon. En hij is zeker niet de enige. Nog een paar dagen en dan worden de 16 uitverkorenen naar Banff National Park gebracht. Ik ontmoet een groep medewerkers van Parks Canada, opperhoofden en stamoudsten van First Nations en andere geïnteresseerden bij Elk Island National Park. Samen wonen we de zegeningsceremoniën bij van Nations die de Treaty 6- en Treaty 7-gebieden vertegenwoordigen (respectievelijk centraal Alberta en Saskatchewan, en zuidelijk Alberta). Voor deze Nations is het om meerdere redenen feest.

Niet alleen keert de wilde bizon terug in Banff, ze zijn bovendien partij in een nieuw verdrag om het leefgebied van bizons te beschermen en uit te breiden naar de Northern Great Plains. Volgens Kurt Buffalo, opperhoofd van de Samson Cree Nation, is het de eerste keer in meer dan honderd jaar dat een dergelijk document wordt ondertekend door verschillende First Nations. Het is dan ook treffend dat de aanleiding voor deze samenkomst wordt gevormd door het dier dat hun voorouders eeuwenlang met elkaar heeft verbonden.


“De bizon is echt het hart en de ziel van wie we zijn”, zegt Buffalo. “Met onze ceremoniën bedanken we de bizon voor alles wat hij ons heeft gegeven.”

Een van zijn medeopperhoofden noemt de bizon de ‘eerste Wal-Mart’. Hij voorzag de inheemse bevolking van alles wat ze nodig hadden: van eten en kleding tot beschutting en gereedschappen. Dat maakt hun huidige afwezigheid op de prairies des te pijnlijker. “Je kunt het vergelijken met je eigen kinderen”, zegt Buffalo. 

“Je hoort dag in dag uit hun voetstappen in huis. Je weet niet beter dan dat ze er zijn. En dan ineens zijn ze verdwenenen wordt je overvallen door de stilte. Zo is het ook met Moeder Aarde. Moeder Aarde wacht op de terugkomst van die kudde bizons.”

Het heeft jaren geduurd om die kudde terug te brengen. Medewerkers van Banff National Park spraken voor het eerst over de herintroductie van wilde bizons in 1997, toen het omheinde veld definitief werd weggehaald. In 2010 werd het idee opgenomen in het tienjarenplan voor het park. Met veel onderzoek, analyses en modellen werd een inschatting gemaakt van de positieve en negatieve effecten die de terugkomst van bizon op het landschap zou kunnen hebben.

Heuer zegt dat die inschatting zo zorgvuldig en grondig mogelijk is gemaakt.

Maar hij is duidelijk ook enthousiast over het doel van het project en de bijna existentiële vragen die het oproept. “In hoeverre zijn wij als mensen bereid om een dier dat ruimte nodig heeft ook echt de ruimte te geven?”. Die vraag stelt Heuer terwijl achter hem in de verte de 16 uitverkoren bizons rustig lopen te snuiven en te grazen. “Wat hebben we over voor de natuur? Ik probeer mijn hele leven al dit soort vragen te beantwoorden en daarom werk ik ook zo graag mee aan dit project.”

Voor het behoud van de soort zijn in totaal al meer dan 2500 bizons vanuit Elk Island National Park overgeplaatst naar verschillende Canadese parken, van zuidelijk Saskatchewan tot aan Yukon, naar indianenreservaten in Montana en zelfs naar Rusland, aan de overkant van de Grote Oceaan. Parkgids Lauren Markewicz vertelt dat er momenteel in Noord-Amerika 11 instandhoudingskuddes bosbizons leven. Acht daarvan zijn begonnen met dieren uit Elk Island National Park.

“Ze hebben een zekere gratie en tegelijkertijd stralen ze een enorme kracht uit”, zegt bioloog Karsten Heuer over de bizon. Heuer, de bioloog die het herintroductieprogramma van Banff leidt, is een doorgewinterd buitenmens. Hij maakte ooit samen met zijn vrouw en hun tweejarige zoontje een tocht dwars door Canada om de beroemde schrijver Farley Mowat te ontmoeten. Die onderneming is gelukkig vastgelegd in een documentaire.

Curtis Comeau

Dat heeft verschillende voordelen. Het park is volledig omheind en er is een effectief ziektebestrijdingsprotocol. Daardoor zijn de bizons in Elk Island National Park volgens de Canadese voedsel- en warenautoriteit vrij van ziektes waarvoor een meldingsplicht geldt. “Dankzij die certificering kunnen we bizons vrijwel zonder risico naar andere gebieden overplaatsen”, zegt Pinette Robinson, hoofd van het bizonbeheerprogramma van Elk Island National Park. In de afgelopen jaren is in het park ook hard gewerkt aan technieken om de bizons optimaal voor te bereiden op hun verhuizing. Ze hebben daarvoor gekeken naar het systeem van de beroemde vee-expert Temple Grandin, dat erop is gericht de stress voor dieren tot een minimum te beperken. Zo hebben de nieuwe kralen van Elk Island National Park strakke, gebogen muren en zijn er verschillende loopbruggen waarover mensen ongezien boven de bizons kunnen lopen.

Uiteraard is er geen enkele manier om een bizon voor te bereiden op een vlucht in een scheepscontainer over een deel van de uitgestrekte Canadese Rocky Mountains. Maar Robinson, Heuer en alle anderen in Elk Island National Park doen hun uiterste best om de dagen voorafgaand aan de vlucht zo ontspannen mogelijk te maken.


EEN LEGENDE KEERT TERUG

Het unieke fokprogramma van Elk Island National Park heeft ‘stamkuddes’ opgeleverd voor herpopulatie tot in Rusland aan toe.

Dankzij de vrienden van Elk Island National Park zijn in Banff National Park de eerste stappen gezet naar een kudde wilde bizons. Maar voor Heuer zit het werk er nog lang niet op. De komende zestien maanden houdt hij toezicht op de dieren in een ‘overgangsweide’ van 18 hectare. In deze periode kalveren de vrouwtjes twee keer. Hierdoor kunnen zowel de moeders als de kalveren wennen aan hun omgeving. Daarna, in juni 2018, krijgen de bizons toegang tot een groter, maar nog altijd relatief geïsoleerd gedeelte. Dat beslaat ongeveer een vijfde van het park.

Het is een geleidelijk proces dat absoluut noodzakelijk is voor het herstel van de populatie wilde bizons. En voor de mensen die erbij betrokken zijn, is het vrijlaten van de eerste 16 dieren in hun oorspronkelijke leefgebied bepaald geen kleine stap. “Ik vind het zo inspirerend”, zegt Heuer. “Is dit project erop gericht om de oorspronkelijke omvang van de bizonpopulatie te herstellen?

Nee. Maar wij hopen dat door onze activiteiten dit soort dieren in de toekomst weer vrij in het landschap kunnen rondlopen. Dat is enorm inspirerend. Ook voor bezoekers, denk ik. De mensen zullen het geweldig vinden.”

De herintroductie van de bizon zal allerlei gevolgen hebben voor het ecosysteem van het park. Talloze plant- en diersoorten moeten een nieuw biologisch evenwicht zien te vinden. Maar die fysieke impact valt in het niet bij de psychologische impact voor de vele inheemse volken van Canada.

“De bizon was bijna uitgestorven en moet je nu kijken. De huidige situatie zegt veel over het dier zelf en hoe vastberaden het was om niet uit te sterven”, zegt Buffalo met een brede glimlach op zijn gezicht. “Het is een taai dier.” Volgens hem kunnen wij nog wel het een en ander leren van de bizon.

“Als we niet wat beter voor Moeder Aarde gaan zorgen, staan we binnenkort zelf op de lijst van uitgestorven soorten.”

Gelukkig is er geen helikoptervlucht naar de wildernis van Banff voor nodig om de bizon te kunnen bewonderen. Spring in de auto en neem vanuit Edmonton de snelweg naar het oosten, richting Elk Island National Park. Meer hoef je niet te doen. Het ontvangstcomité staat ongetwijfeld voor je klaar. Je ziet ze vanzelf.


Activiteitenaanbieders
Gerelateerde aanbiedingen

Alle aanbiedingen bekijkenMinder Weergeven